Vandaag zitten de wachtzalen van artsen vol met zogenaamde welvaartsziekten. Het is ironisch hoe we deze aandoeningen ervaren in een tijd van voedselovervloed! Patiënten kampen met suikerziekte, overgewicht, kanker, slaapstoornissen, vaatziekten, zenuwaandoeningen, depressie, burn-out en allerlei psychosomatische klachten zoals hoofdpijn en maagpijn.

Een groot deel van deze ziekten vindt zijn oorsprong in de manier waarop we voedsel produceren en hoe we eten. Elke maatschappij brengt zijn eigen gezondheidsproblemen voort. In onze samenleving zijn dat voornamelijk chronische aandoeningen en kanker.

In streken waar oude en tijdloze geneeswijzen worden toegepast, die in harmonie zijn met de menselijke biologie, komen deze aandoeningen bijna niet voor. Denk bijvoorbeeld aan ayurveda, Germaanse geneeskunde, Chinese geneeskunde, enzovoort.

Ayurveda bestaat al 6000 jaar en het voedingsadvies is door de geschiedenis heen niet veranderd. Dit duidt op de kracht en effectiviteit van dit advies. In tegenstelling hiermee wordt onze voedselpiramide om de zoveel jaar aangepast, wat aangeeft dat er twijfel is over de effectiviteit ervan.

Onze artsen worden dagelijks geconfronteerd met deze realiteit en horen als het ware met hun stethoscoop de hartslag van onze moderne maatschappij. Het bewerkte voedsel is te zoet en te zout en bevat te veel chemische additieven, geraffineerde oliën, suikers en geharde vetten.

De lucht die we inademen is vervuild met fijnstof en warmt op als gevolg van klimaatverandering. Het werk dat we doen is vaak zittend en stressvol. Dit alles leidt tot een epidemie van obesitas, kanker en burn-out. Artsen willen deze mensen helpen, maar het voelt vaak als dweilen met de kraan open. De voeding uit onze maatschappij is giftig en veroorzaakt ziekmakende intoxicaties die aandoeningen verergeren.

Wat we vandaag produceren en eten, maakt ons ziek en draagt bij aan de vernietiging van de planeet. Veel artsen voelen zich machteloos omdat de echte oorzaken niet worden aangepakt. Deze gevoelens van onmacht zullen blijven bestaan en mensen zullen blijven sterven aan vermijdbare oorzaken of een ellendig leven leiden door hun chronische ziekten.

Ze vragen zich af wat er mis is met ons systeem als ze telkens weer een nieuwe suikerpatiënt zien binnenkomen, beladen met medicijnen en zwaar overgewicht. Het is niet de schuld van de individuele patiënt(en), maar ons systeem deugt niet. Wat gaat er dan allemaal fout met ons systeem?

Voor mij is het kernprobleem vervreemding. Slechts 250 jaar geleden begonnen industriële maatschappijen op gang te komen, wat in de context van onze hele geschiedenis slechts enkele seconden zijn. Echter, de moderne mens heeft nog steeds hetzelfde DNA als onze verre voorouders.

Onze voeding, leefomgeving, vrijheid, sociale structuren en ons bioritme zijn echter compleet veranderd, en dat aan een tempo dat onze genen nooit hebben kunnen bijhouden. Het resultaat is dat we vervreemd zijn geraakt van onze natuur.

Dit zie ik op verschillende manieren: we zijn vervreemd van de natuur, van lichaamsbeweging, van creatieve autonome arbeid, van voeding en van nauw sociaal contact. Waarom helpt wandelen, joggen of fietsen in de natuur tegen stress?

Waarom voelen we ons goed als we gezellig thuis met de familie aan tafel kunnen zitten of ons samen kunnen inzetten in een vereniging? Isolement maakt een mens ziek, zoals we dit hebben gezien met de maatregelen tegen de coronacrisis waarbij mensen sterven door isolement. Het is een teken dat we collectief niet goed ontwikkeld zijn. Onze ware aard is sociaal.

Waarom is er een epidemie van burn-out door stressvolle werkomstandigheden en angst? Veel werknemers zijn vervreemd van hun arbeid. Nu wordt onze ademhaling nog eens verstoord door het dragen van mondmaskers, waardoor de longen belemmerd worden in hun ontgiftende functie.

In dit artikel wil ik het in de eerste plaats hebben over de vervreemding van ons voedsel. Het consumeren van luxe vlees en gebak was vroeger beperkt tot zondagen en speciale gelegenheden. Waar is het dan misgegaan met de voeding van de gemiddelde Belg en Nederlander?

Onze voorouders haalden twintig procent van hun calorieën uit vlees of vis en tachtig procent uit plantaardig voedsel zoals fruit, knollen, zaden en noten. Ongeveer vijfduizend jaar geleden begon in onze streken de eerste landbouw en veeteelt. Vanaf dat moment verschoof ons dieet naar meer koolhydraten in de vorm van brood en introduceerden we melk en zuivelproducten.

De klasse van feodale landheren en later de rijkere burgers in de steden begon veel meer vlees te eten, afkomstig van de jacht en de veestapel. Samen met het overvloedig gebruik van alcoholische dranken leidde dit eiwitrijke dieet (en meer biologische schokken) tot het ontstaan van typische welvaartsziekten zoals jicht, diabetes, hart- en vaatziekten en zelfs kanker.

In het jaar 1800 was de vleesconsumptie hier in de lage landen ongeveer 13 kg per persoon per jaar. Honderd jaar later was de consumptie van vlees met 38 kg per jaar per persoon ongeveer drie keer zo hoog. Tegen de jaren tachtig van de vorige eeuw was het al gestegen tot ongeveer 94 kg, wat een toename van meer dan 700% betekent in minder dan 180 jaar.

Statistieken tonen aan dat gedurende de periode 1946-1980 de vleesconsumptie met 90% is gestegen, terwijl voornamelijk hart- en vaatziekten begonnen toe te nemen. Tijdens deze periode bleef de consumptie van vet gelijk, terwijl de consumptie van ontbijtgranen en aardappels met 45% afnam, twee belangrijke bronnen van plantaardige eiwitten.

Vanaf de kolonisatie van tropische gebieden nam de consumptie van suikers uit suikerriet en later uit suikerbiet toe. De hele voedselproductie – van landbouw tot verkoop – kwam steeds meer in handen van industriële multinationals. Voedselproductie werd onderdeel van de internationale concurrentiestrijd.

In dat gevecht zijn de wetten simpel: wie het goedkoopste en meest verkoopbare product kan leveren, wint. Maar het meest verkoopbare voedselproduct is niet noodzakelijkerwijs het gezondste, dat weten we ondertussen. Producten met veel zout, suiker en bewerkt vet verkopen het best. Dit geldt ook voor de landbouw.

Degene die op de meest grootschalige manier met het ‘vakkundigste’ gebruik van chemische meststoffen en pesticiden de grootste en goedkoopste productie kon bieden, won de concurrentiestrijd. Degene die het meest grootschalig koeien, varkens en kippen kon kweken met behulp van kunstmatige voeding en desnoods hormonen, verdiende het meest.

Vanaf de jaren 1970 verloren boeren met kleinschalige gemengde bedrijven jaar na jaar de concurrentiestrijd. In plaats van deze trend af te remmen, stimuleerde de Europese en Belgische landbouwpolitiek deze evolutie, wat leidde tot een wildgroei van hypermoderne fabrieksboerderijen.

Langzaam dringt het besef door dat deze vorm van massaproductie en -consumptie de grenzen van de draagbaarheid van de aarde heeft bereikt. Tegenwoordig controleren de vier grootste agromultinationals (Cargill, Tyson Foods, BRF en Alltech) ongeveer 42 procent van de wereldvoedselmarkt, met 82 procent van het rundvlees, 63 procent van het varkensvlees en 53 procent van de braadkippen onder hun beheer. Deze dieren worden niet langer op groene, malse weiden gehouden, maar blijven op stal en worden gevoed met graan, soja en maïs.

Dieren krijgen dus ook het verkeerde voedsel.

Deze manier van voedselproductie heeft desastreuze gevolgen voor het milieu. De teelt van gewassen voor veevoer leidt tot massale ontbossing in Zuid-Amerika, terwijl ‘graanvee’ een enorme bedreiging vormt voor het planetaire ecosysteem. Deze voedselproductie is verantwoordelijk voor een derde van de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen en verbruikt zeventig procent van de totale zoetwatervoorraad, wat al in veel gebieden tot watertekorten leidt.

Wereldwijd worden bossen en savannes vernietigd voor landbouwgrond, wat de belangrijkste oorzaak is van het uitsterven van dier- en plantensoorten. Bovendien zorgt de gigantische overconsumptie van stikstof, fosfor en pesticiden voor dode gebieden zonder enige biodiversiteit.

Momenteel wordt bijna de helft van de grond wereldwijd gebruikt voor landbouw, waarbij deze agrobusiness de laatste decennia ook beursgenoteerd is geworden en dus gevoelig is voor financiële instabiliteit. Er valt nog zoveel te vertellen over de onhoudbaarheid van deze manier van voedselproductie.

‘We eten ons ziek’

Hoe moet ons bord er dan uitzien? Idealiter bestaat dit uit zongerijpte gewassen in hun oorspronkelijke staat, liefst biologisch gekweekt. Mijn voeding koop ik in biologische of natuurwinkels. Ikzelf eet soms wel eens een ei erbij. Persoonlijk ben ik vegetariër en dat geeft me volle gezondheid en veel energie. Het grote voordeel hierbij is dat je gewoon gezonder wordt door voeding te eten zoals de natuur het heeft bedoeld voor de mens.

Of het nu gaat over de opwarming van de aarde, waterschaarste, voedseltekorten, plastic vervuiling of de teloorgang van oceanen: al die problemen hangen samen en dus is dat ook voor de oplossingen het geval. Willen we deze weg inslaan, dan moeten we consequent onze boeren steunen met gemengde en zo biologisch mogelijke boerderijen.

Wat we vandaag produceren en eten, maakt ons ziek en is bezig de planeet te verwoesten. Ondanks de industriële revolutie, die ons prachtige toepassingen voor de landbouw, voedseltransport, -conservering en -productie opleverde, creperen nog achthonderd miljoen mensen van honger en lijden miljarden mensen aan chronische en acute ziekten door foute voeding.

De aarde is rond, de productie is globaal en dus zijn ook de problemen globaal. Of het nu gaat over de opwarming van de aarde, waterschaarste, voedseltekorten, plastic vervuiling of de teloorgang van oceanen: al die problemen hangen samen en dus is dat ook voor de oplossingen het geval.

Het waren niet de laatste regeringen die daarin een voortrekkersrol hebben opgenomen, maar wel onze JEUGD! Hun noodkreet over hun toekomst moet onze grote aandacht opeisen. We moeten onze verantwoordelijkheid beginnen op te nemen om onze toekomst te waarborgen, het is de allerhoogste tijd.

Het is droevig voor vele artsen, ‘Ik herstel harten en tegelijk zie ik dat mijn patiënten even later junkfood geserveerd krijgen in het ziekenhuis’. Als we kijken naar wat bewoners van rusthuizen krijgen aan voeding, dan is het logisch dat veel ouderen sterven aan corona. Dat is onze maatschappij. Wanneer gaan we ontwaken?

Schrijfster en milieuactiviste Naomi Klein stelde het eerder al: ‘Change the system, not the climate’. Er zal geen verandering in de voedselproductie en -consumptie plaatsvinden zonder het systeem van produceren radicaal om te slaan.

De landbouw en veeteelt moeten uit handen worden genomen van de agribusiness die functioneert volgens de wetten van de kapitaalaccumulatie. Dat is niet alleen de enige manier om de toekomst van de planeet veilig te stellen, maar ook om terug te komen tot gezonde voeding, een van de pijlers waarvan we vervreemd zijn.

Gezonde voeding, bewegen, zinvol werk, positieve sociale contacten en dat alles in een biodiverse natuur, dat helpt tegen vervreemding en maakt ons gelukkig. En dat willen we toch: gelukkig en gezond zijn?

Gepubliceerd op 21/04/2024

Daniël Derweduwen

Delen:

 

Gerelateerde Publicaties

 

  • Voedzame planten, gratis uit de natuur in overvloedHet voorjaar is aangebroken en de natuur biedt ons een overvloed aan jonge groei met ontgiftende eigenschappen. Het is wonderbaarlijk hoe verse daslook of brandnetels ons lichaam verrijken met goed opneembare mineralen en andere voedende stoffen; een ware boost voor onze gezondheid.Veel groenten die verkrijgbaar zijn in de winkel hebben aanzienlijk minder voedingswaarde als gevolg van uitputting van de landbouwgronden. Wilde planten daarentegen bieden een diepere smaak vanwege hun rijke gehalte aan voedingsstoffen. Bovendien zijn veel wilde planten altijd vers te vinden.Het is belangrijk om altijd zeker te zijn van de juiste identificatie [...]

    By Published On: 11/03/2024
  • Koolzaadolie is niet geschikt voor menselijke consumptieKoolzaadolie is de nieuwste manier om de spijsvertering en het metabolisme bij de mens grondig te verstoren, doordat het zonnebloemolie vervangt. Slimme media gebruiken nu oorlogen als excuus om de goedkope maar schadelijke koolzaadolie een grote afzetmarkt te geven, maar dit heeft niets te maken met gezondheid.Het probleem met koolzaadolie ligt in het feit dat het goedkoop te produceren is. Belangrijk om te weten is dat koolzaadolie absoluut niet verhit mag worden. De verwarming tijdens het productieproces en in huishoudens zorgt ervoor dat de natuurlijke omega 3-vetzuren in koolzaadolie omgezet worden in onnatuurlijke transvetten. [...]

    By Published On: 04/03/2024
  • De natuur draagt altijd het beste voor ons. Gedurende miljoenen jaren van natuurlijke evolutie heeft zich een voedingssysteem ontwikkeld voor elk levend organisme. Deze evolutie is vastgelegd in het DNA van de mens, wat impliceert dat het lichaam precies weet wat het nodig heeft. De schatten van de keuken, de specerijen, bevatten precies wat het lichaam nodig heeft. Meer aandacht schenken aan het luisteren naar het lichaam en minder aan het intellectuele meten en weten in het hoofd zou al een goede stap zijn om te begrijpen wat het lichaam werkelijk nodig heeft. Uiteindelijk weet de natuur altijd wat het [...]

    By Published On: 25/02/2024